پست و روکش در برخی دندان‌های به‌شدت آسیب‌دیده برای بازسازی و محافظت از ساختار باقی‌مانده دندان استفاده می‌شوند. در صورت نیاز به پست، ابتدا شرایط دندان و درمان ریشه بررسی میشود و سپس دندان برای بازسازی و قرارگیری روکش آماده خواهد شد.
پس از درمان ریشه، بعضی دندان‌ها به دلیل پوسیدگی یا تخریب گسترده، بخش زیادی از ساختار خود را از دست داده‌اند. در این شرایط ممکن است برای بازسازی و تقویت قسمت باقی‌مانده دندان، استفاده از پست و سپس روکش توصیه شود.
البته همه دندان‌های عصب‌کشی‌شده به پست نیاز ندارند. اگر ساختار کافی از دندان باقی مانده باشد، ممکن است بتوان دندان را بدون پست و تنها با ترمیم مناسب بازسازی کرد.
پست دندان چیست؟
پست یک پایه است که در بخشی از کانال ریشه دندان قرار می‌گیرد و به نگهداری ماده بازسازی‌کننده دندان کمک می‌کند. پست به‌خودی‌خود باعث تقویت ریشه نمی‌شود؛ کاربرد اصلی آن ایجاد گیر و پشتیبانی برای بازسازی تاج دندان است.
انواع پست
۱. فایبر پست
فایبر پست‌ها از الیاف تقویت‌شده ساخته شده‌اند و رنگ آن‌ها معمولاً نزدیک به رنگ دندان است. به دلیل ظاهر مناسب و ویژگی‌های مکانیکی مطلوب، امروزه در بسیاری از موارد برای بازسازی دندان‌های درمان ریشه‌شده استفاده می‌شوند.
۲. پست فلزی ریختگی
پست‌های فلزی ریختگی به‌صورت اختصاصی برای دندان ساخته می‌شوند از داخل کانال دندان قالب گیری شده و توسط لابراتوار ساخته میشود و می‌توانند در مواردی که بخش زیادی از ساختار تاج دندان از بین رفته است، مورد استفاده قرار گیرند. این نوع پست به شرایط دندان و میزان ساختار باقی‌مانده آن وابسته است و در برخی موارد همچنان کاربرد دارد.
آیا پست باعث تقویت ریشه میشود؟
خیر. تصور اینکه پست ریشه دندان را قوی‌تر می‌کند، دقیق نیست. هدف اصلی پست، ایجاد گیر برای بازسازی قسمت تاجی دندان است. به همین دلیل، تراش بیش از حد داخل کانال برای قرار دادن پست می‌تواند به ساختار دندان آسیب بزند و باید از برداشت غیرضروری بافت دندان جلوگیری شود.
روکش دندان چیست؟
روکش یک پوشش ساخته‌شده در لابراتوار است که روی دندان قرار می‌گیرد و برای بازسازی شکل، عملکرد و محافظت از دندان استفاده میشود. در دندان‌هایی که بخش زیادی از ساختار خود را از دست داده‌اند، روکش می‌تواند از دندان باقی‌مانده محافظت کرده و عملکرد آن را بازگرداند.
انواع روکش دندان
روکش تمام فلزی
این روکش‌ها از آلیاژهای فلزی ساخته می‌شوند و استحکام و دوام بالایی دارند. به دلیل رنگ فلزی، کاربرد آن‌ها بیشتر در شرایطی است که زیبایی اهمیت کمتری دارد.
روکش PFM یا سرامیک-فلز
در این نوع روکش، یک زیرساخت فلزی با لایه‌ای از سرامیک پوشانده میشود. این روکش‌ها ترکیبی از استحکام و ظاهر نسبتاً طبیعی را فراهم می‌کنند و سال‌هاست در دندانپزشکی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
روکش تمام سرامیک
این روکش‌ها فاقد زیرساخت فلزی هستند و به دلیل ظاهر طبیعی و توانایی ایجاد زیبایی مناسب، به‌خصوص در دندان‌های قابل مشاهده، کاربرد زیادی دارند.
زیرکونیا یکی از انواع سرامیک‌های دندانی است که به دلیل استحکام بالا، دوام مناسب و ظاهر طبیعی، در ساخت روکش‌های دندانی کاربرد زیادی دارد. این نوع روکش فاقد فلز است و می‌تواند برای دندان‌های جلو و عقب، بسته به شرایط دندان، مورد استفاده قرار گیرد.
مزایای روکش زیرکونیا
- استحکام و مقاومت مناسب در برابر نیروهای جویدن
- بدون استفاده از فلز در ساختار روکش
- ظاهر طبیعی و همرنگ دندان
- سازگار با بافت لثه
- مقاومت مناسب در برابر سایش و تغییرات محیط دهان
- امکان استفاده در دندان‌های خلفی که تحت فشار جویدن بیشتری هستند
آیا همه روکش‌های زیرکونیا یکسان هستند؟
خیر. زیرکونیا انواع و نسل‌های مختلفی دارد و از نظر شفافیت، زیبایی و استحکام با یکدیگر متفاوت هستند. انتخاب نوع مناسب زیرکونیا به محل دندان و شرایط آن بستگی دارد.
برای مثال، در دندان‌های خلفی که نیروهای جویدن بیشتر است، ممکن است نوعی از زیرکونیا با استحکام بالاتر انتخاب شود؛ در حالی که برای دندان‌های قدامی، در موارد مناسب، می‌توان از انواع شفاف‌تر و زیبایی‌تر استفاده کرد.
آیا زیرکونیا برای همه دندان‌ها مناسب است؟
لزوماً نه. انتخاب روکش باید بر اساس شرایط هر دندان، مقدار ساختار باقی‌مانده، وضعیت لثه، محل دندان و نیروهای واردشده به آن انجام شود. بنابراین نمی‌توان گفت یک نوع روکش برای همه افراد و همه دندان‌ها بهترین گزینه است.
کدام پست و روکش بهتر است؟
هیچ نوع پست یا روکشی برای همه دندان‌ها بهترین انتخاب نیست. انتخاب مناسب به میزان ساختار باقی‌مانده دندان، محل دندان، نیروهای جویدن، وضعیت لثه، شرایط ریشه و نیازهای زیبایی بستگی دارد.
بنابراین ابتدا وضعیت دندان بررسی میشود و سپس مناسب‌ترین روش بازسازی برای هر فرد انتخاب خواهد شد.
روش های مختلف بازسازی دندان
اینله (Inlay)
آنلی (Onlay)
اورلی (Overlay)
اندوکران (Endocrown)
اینله (Inlay)
اینله یک نوع ترمیم غیرمستقیم است که برای بازسازی بخش‌هایی از دندان، به‌خصوص دندان‌های خلفی، استفاده میشود. این ترمیم خارج از دهان و معمولاً در لابراتوار ساخته میشود و سپس روی دندان قرار می‌گیرد.
برخلاف آنلی و اورلی، اینله کاسپ‌های دندان را پوشش نمی‌دهد و بیشتر برای بازسازی قسمت‌های داخلی سطح جونده، بین کاسپ‌های دندان، استفاده میشود.
اینله می‌تواند زمانی مطرح باشد که میزان تخریب دندان بیشتر از آن باشد که با یک ترمیم مستقیم معمولی به‌خوبی بازسازی شود، اما کاسپ‌های دندان هنوز سالم و قابل حفظ باشند.
آنلی (Onlay)
آنلی نوعی ترمیم غیرمستقیم است که زمانی استفاده میشود که بخشی از دندان از بین رفته باشد و ترمیم معمولی برای بازسازی آن کافی نباشد، اما هنوز نیازی به پوشاندن کامل دندان با روکش وجود نداشته باشد.
آنلی معمولاً بخشی از سطح جونده و یک یا چند کاسپ دندان را پوشش می‌دهد و در عین حال بخش سالم دندان تا حد امکان حفظ میشود.
اورلی (Overlay)
اورلی را می‌توان نوع گسترده‌تری از آنلی در نظر گرفت که بخش بیشتری از سطح جونده و کاسپ‌های دندان را پوشش می‌دهد. در مواردی که تخریب دندان وسیع‌تر است اما هنوز امکان حفظ ساختار کافی برای استفاده از این روش وجود دارد، اورلی می‌تواند گزینه مناسبی باشد.
یکی از مزایای این روش‌ها، حفظ بیشتر ساختار سالم دندان نسبت به تراش کامل برای روکش است.
اندوکران (Endocrown)
اندوکران نوعی ترمیم غیرمستقیم است که بیشتر برای دندان‌های درمان ریشه‌شده و به‌شدت تخریب‌شده، به‌خصوص دندان‌های خلفی، مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در اندوکران، ترمیم از قسمت تاج دندان را بازسازی می‌کند و برای ایجاد گیر، از فضای داخلی اتاقک پالپ نیز استفاده میشود؛ بنابراین برخلاف پست معمولی، نیازی به قرار دادن پست در کانال‌های ریشه ندارد.
انتخاب بین روکش، آنلی، اورلی و اندوکران به میزان تخریب دندان، مقدار ساختار باقی‌مانده، وضعیت درمان ریشه، نیروهای جویدن و شرایط کلی دندان بستگی دارد. هدف، انتخاب روشی است که ضمن تأمین استحکام و عملکرد مناسب، تا حد امکان ساختار سالم دندان حفظ شود.
