مراقبت از دندان‌های کودک از زمان رویش اولین دندان اهمیت دارد. دندان‌های شیری علاوه بر کمک به جویدن و صحبت کردن، در حفظ فضای مناسب برای رویش دندان‌های دائمی نیز نقش دارند؛ بنابراین مراقبت و درمان به‌موقع آن‌ها اهمیت زیادی دارد.

اولین مراجعه کودک به دندانپزشک

بهتر است اولین معاینه دندانپزشکی کودک پس از رویش اولین دندان یا حداکثر تا یک‌سالگی انجام شود.

معاینه زودهنگام به دندانپزشک کمک می‌کند وضعیت دندان‌ها و لثه‌ها را بررسی کند و والدین نیز با روش صحیح مراقبت از دندان‌های کودک آشنا شوند.

پس از اولین مراجعه، زمان معاینه‌های بعدی بر اساس وضعیت دهان و دندان و خطر پوسیدگی کودک تعیین می‌شود.

دندان‌های شیری؛ چرا مهم هستند؟

دندان‌های شیری موقتی هستند، اما اهمیت آن‌ها فقط به مدت زمانی که در دهان باقی می‌مانند محدود نمی‌شود.

این دندان‌ها به جویدن و صحبت کردن کمک می‌کنند و در حفظ فضای مناسب برای دندان‌های دائمی نقش دارند.

بنابراین پوسیدگی یا عفونت دندان شیری نباید نادیده گرفته شود و در صورت نیاز باید درمان شود.

آیا دندان شیری پوسیده باید حتماً کشیده شود؟

خیر.

در بسیاری از موارد می‌توان دندان شیری را درمان و تا زمان طبیعی افتادن آن حفظ کرد.

کشیدن زودهنگام بعضی دندان‌های شیری ممکن است باعث از دست رفتن فضای مورد نیاز برای رویش دندان دائمی شود.

تصمیم درباره حفظ یا کشیدن دندان به میزان پوسیدگی، وضعیت ریشه، زمان مورد انتظار برای افتادن دندان و شرایط دندان دائمی بستگی دارد.

مسواک زدن دندان‌های کودک

از زمان رویش اولین دندان باید تمیز کردن دندان‌ها آغاز شود.

والدین باید در مسواک زدن کودکان کم‌سن کمک کنند و تا زمانی که کودک توانایی کافی برای مسواک زدن صحیح پیدا کند، نظارت والدین اهمیت دارد.

استفاده از مسواک با اندازه مناسب و پرزهای نرم توصیه می‌شود.

مسواک زدن باید روزی دو بار انجام شود و مسواک زدن شب قبل از خواب اهمیت ویژه‌ای دارد.

خمیردندان فلورایددار برای کودکان

استفاده از خمیردندان حاوی فلوراید نقش مهمی در پیشگیری از پوسیدگی دندان‌های کودکان دارد.

برای کودکان زیر ۳ سال، مقدار بسیار کمی خمیردندان فلورایددار، تقریباً به اندازه یک دانه برنج، روی مسواک استفاده می‌شود.

برای کودکان ۳ تا ۶ سال، مقدار خمیردندان تقریباً به اندازه یک نخود کافی است.

غلظت مناسب فلوراید نیز باید با توجه به سن کودک و خطر پوسیدگی او انتخاب شود.

والدین باید مراقب باشند کودک خمیردندان را قورت ندهد.

نخ دندان برای کودکان

هنگامی که دندان‌های کودک در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و بین آن‌ها فاصله کافی برای تمیز شدن با مسواک وجود ندارد، تمیز کردن فضای بین دندان‌ها نیز اهمیت پیدا می‌کند.

والدین می‌توانند در کودکان کم‌سن از نخ دندان استفاده کنند و به کودک در یادگیری روش صحیح کمک کنند.

تغذیه و پیشگیری از پوسیدگی

تعداد دفعات مصرف مواد غذایی و نوشیدنی‌های شیرین در طول روز می‌تواند در ایجاد پوسیدگی نقش داشته باشد.

بهتر است مصرف مکرر خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های شیرین، به‌خصوص بین وعده‌های غذایی و قبل از خواب، محدود شود.

آب بهترین نوشیدنی برای مصرف روزمره کودک است.

دندان ۶ سالگی؛ دندانی که شیری نیست

دندان آسیای بزرگ اول که معمولاً حدود ۶ سالگی رویش پیدا می‌کند، یک دندان دائمی است و جایگزین دندان شیری نمی‌شود.

این دندان در پشت آخرین دندان شیری رویش پیدا می‌کند و به همین دلیل ممکن است بعضی والدین آن را با دندان شیری اشتباه بگیرند.

شیارهای سطح جونده این دندان می‌توانند محل تجمع پلاک و مواد غذایی باشند و خطر پوسیدگی را افزایش دهند.

مراقبت دقیق از این دندان از زمان رویش اهمیت زیادی دارد.

فیشورسیلانت

فیشورسیلانت ماده‌ای است که در شیارهای عمیق سطح جونده بعضی دندان‌ها قرار داده می‌شود تا از تجمع پلاک و مواد غذایی در این شیارها جلوگیری کند.

فیشورسیلانت می‌تواند برای بعضی کودکان، به‌خصوص در دندان‌های دائمی با شیارهای عمیق و خطر پوسیدگی بالا، روش مؤثری برای پیشگیری باشد.

انجام فیشورسیلانت برای همه دندان‌ها و همه کودکان ضروری نیست و مناسب بودن آن باید توسط دندانپزشک بررسی شود.

فلورایدتراپی

فلورایدتراپی یکی از روش‌های پیشگیری از پوسیدگی است که می‌تواند در کودکانی که خطر پوسیدگی بیشتری دارند، توصیه شود.

فلورایدتراپی در مطب معمولاً از حدود ۳ سالگی به بعد، بر اساس خطر پوسیدگی کودک، به‌صورت دوره‌ای  هر ۳ ماه یا هر ۶ ماه یکبار انجام می‌شود. در کودکان زیر ۳ سال نیز در صورت وجود خطر بالای پوسیدگی، ممکن است فلورایدتراپی با نظر دندانپزشک انجام شود.

تعداد دفعات و روش استفاده از فلوراید به سن کودک، میزان خطر پوسیدگی و شرایط دهان و دندان او بستگی دارد.

عادت‌های مهم برای سلامت دندان کودک

مسواک زدن روزی دو بار با خمیردندان فلورایددار

کمک و نظارت والدین در مسواک زدن کودکان کم‌سن

تمیز کردن فضای بین دندان‌ها در صورت تماس دندان‌ها با یکدیگر

محدود کردن مصرف مکرر خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های شیرین

معاینه منظم دندانپزشکی

توجه ویژه به دندان‌های دائمی تازه رویش‌یافته، به‌خصوص دندان ۶ سالگی

استفاده از فیشورسیلانت یا فلورایدتراپی در صورت مناسب بودن شرایط کودک

چه زمانی کودک را سریع‌تر نزد دندانپزشک ببریم؟

در صورت مشاهده موارد زیر بهتر است کودک توسط دندانپزشک معاینه شود:

درد دندان

حساسیت یا ناراحتی هنگام خوردن

تغییر رنگ یا ایجاد لکه روی دندان

سوراخ یا شکستگی دندان

تورم لثه یا صورت

خونریزی یا التهاب لثه

وجود آبسه یا ترشح

جمع‌بندی

دندان‌های شیری و دائمی هر دو به مراقبت صحیح نیاز دارند.

شروع مراقبت از زمان رویش اولین دندان، استفاده صحیح از خمیردندان فلورایددار، مسواک زدن منظم، تمیز کردن فضای بین دندان‌ها، کاهش مصرف مکرر قند و معاینه‌های دوره‌ای می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از پوسیدگی و حفظ سلامت دهان و دندان کودک داشته باشد.

مراقبت از دندان‌های کودک فقط به درمان پوسیدگی محدود نمی‌شود؛ پیشگیری و آموزش صحیح از مهم‌ترین بخش‌های دندانپزشکی کودکان است.